Liverpool ngược dòng trước Atlético: khi tham vọng của Iraola trở thành nhiên liệu

Phút 71 ở Anfield, bóng nằm trước chân Alexis Mac Allister ở khoảng cách hai mươi mét. Tôi ngồi ở khu vực báo chí, tai vẫn còn đọng tiếng ồn của hiệp một, khi Liverpool bị dẫn trước và khán đài im như tờ. Cú sút của Mac Allister đi thẳng vào góc xa. Tiếng hét vỡ ra không phải từ loa phóng thanh mà từ hơn năm mươi nghìn cổ họng cùng một lúc. Tôi biết trận đấu đã đổi chiều trước cả khi bảng tỉ số kịp nhảy số.

Liverpool thắng Atlético Madrid 2-1 trong lượt trận vòng bảng UEFA Champions League. Nhưng nếu chỉ đọc tỉ số, người ta bỏ lỡ gần hết câu chuyện.

Ba mươi năm cầm máy ghi âm đi theo các đội bóng dạy tôi một điều: âm thanh của một trận lội ngược dòng luôn có hai lớp. Lớp khán đài hét, và lớp ghế báo chí im lặng gõ phím. Người ta không nhớ tỉ số, người ta nhớ vì sao mình không rời quán bar.

Đêm ấy, cả hai lớp ấy đều đổi nhịp cùng một lúc.

Bối cảnh

Đây là trận đấu trên sân nhà của Liverpool, và với Atlético, đó là trận Champions League đầu tiên của Andoni Iraola trên cương vị huấn luyện viên trưởng. Một cột mốc đáng nhớ, nhưng cũng là bài kiểm tra khắc nghiệt nhất mà một tân huấn luyện viên có thể gặp ở lượt đầu: đối đầu một đội bóng đã xây dựng lối chơi quanh pressing tầm cao và chuyển đổi trạng thái.

Phía Liverpool, Bradley Barcola ra mắt sau thương vụ được ghi nhận ở mức 106 triệu bảng từ PSG. Con số ấy đưa anh vào nhóm những bản hợp đồng đắt giá nhất lịch sử câu lạc bộ, đồng nghĩa với việc mọi pha bỏ lỡ của anh đều được soi dưới kính lúp. Alexander Isak được giao vai trò mũi nhọn ép từ tuyến đầu, Florian Wirtz di chuyển tự do phía sau anh, còn Milos Kerkez và Ronald Araújo là những mắt xích Liverpool huy động trong các tình huống bóng cố định.

Bên kia chiến tuyến, Iraola giữ nguyên bộ ba tiền vệ Barrios – Koke – Baena. Trong khoảng ba mươi phút đầu, bộ ba này chơi rất tốt: họ chia bài, kéo giãn tuyến giữa Liverpool và tạo ra những đường chuyền xuyên tuyến khiến hàng thủ chủ nhà phải lùi sâu. Atlético mở tỉ số trước. Và chính khoảnh khắc ấy mới là lúc trận đấu thật sự bắt đầu.

Phân tích

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, điều đáng chú ý ở đây không nằm ở việc Liverpool ghi hai bàn, mà ở cách họ buộc Atlético phải trả giá cho một lựa chọn chiến thuật.

Atlético của Iraola không đá theo hình dung cũ về một khối bê tông dựng trước vòng cấm. Họ dâng cao, kiểm soát nhịp bằng tuyến giữa, và khi có bóng thì tìm cách kết liễu nhanh. Barrios – Koke – Baena xé toang tuyến giữa Liverpool vài lần trong hiệp một, đủ để tạo cảm giác đội khách đang nắm thế trận.

Chính sự tham vọng đó mở ra khoảng trống sau lưng hàng tiền vệ. Khi Liverpool đoạt bóng, họ chuyển trạng thái theo chiều thẳng đứng. Isak ép từ trên, Wirtz nhận ở khoảng trống giữa hai tuyến, Barcola băng vào hành lang trong. Barcola có tốc độ và có cơ hội — anh chỉ chưa chọn được điểm kết thúc. Wirtz cũng một lần buộc thủ môn đối phương phải trổ tài.

Bàn gỡ của Liverpool đến theo một kịch bản khác hẳn: pha tranh chấp của Kerkez, pha đánh đầu nối của Araújo, bóng đổi hướng rồi vào lưới. Đó là bàn thắng của bóng cố định, không phải của một pha phối hợp bóng sống hoàn hảo.

Rồi đến phút 71, Mac Allister kết thúc từ khoảng hai mươi mét. Cú ra chân ấy gọn đến mức khó tin: anh không sút mạnh, anh đặt bóng vào nơi thủ môn không thể với tới.

Cốt lõi nằm ở đây: Liverpool không kiểm soát bóng tốt hơn Atlético. Họ chấp nhận nhường thế trận để đổi lấy tốc độ chuyển đổi, và chính sự tham vọng của đối phương trở thành nhiên liệu cho cỗ máy ấy.

Có một chi tiết dễ bị bỏ qua. Liverpool không pressing nghẹt thở suốt chín mươi phút. Họ pressing có nhịp, có điểm rơi, và quan trọng nhất là có phương án khi bị dẫn trước. Với một đội bóng vừa chi hơn một trăm triệu bảng cho một cầu thủ chạy cánh, việc duy trì được cấu trúc phòng ngự khi mất bóng mới là thứ đáng nói, chứ không phải những pha lên bóng hào nhoáng.

Về phía Atlético, hàng thủ của họ chơi đủ tốt để giữ trận đấu trong tầm kiểm soát suốt hiệp một. Vấn đề nằm ở khâu chuyển đổi: mỗi lần mất bóng ở khu vực giữa sân, khoảng cách giữa hàng tiền vệ và hàng thủ lại giãn ra, và Liverpool chỉ cần một đường chuyền dài là đã ở thế ba đánh ba.

Góc nhìn ngược dòng

Câu chuyện được kể nhiều nhất sau trận là “Liverpool bản lĩnh”. Điều đó đúng, nhưng chưa đủ.

Góc nhìn khác: Atlético không thua vì thiếu bản lĩnh. Họ thua vì chọn sai thời điểm để tham. Đá ở Anfield, kiểm soát tuyến giữa là cần thiết, nhưng đẩy cả hai tuyến lên cao khi chưa có bàn thắng an toàn là một canh bạc. Liverpool trừng phạt họ đúng vào khoảnh khắc ấy.

Tôi cũng không phủ nhận vai trò của may mắn. Bàn gỡ của Liverpool mang dấu ấn của một pha bóng cố định đổi hướng. Nếu quả bóng đi chệch vài xentimét, trận đấu có thể đã rẽ sang một kịch bản rất khác. Phân tích chiến thuật không nên bắt đầu từ tỉ số rồi đi ngược lại để tìm lời giải thích.

Với Iraola, thất bại này không nói lên nhiều về năng lực của anh. Một trận Champions League đầu tiên, trước một đối thủ biết cách chuyển đổi, là bài kiểm tra về khả năng đọc nhịp trận đấu. Điều anh cần là điều chỉnh cách dâng cao, không phải từ bỏ ý tưởng.

Một chi tiết nhỏ khác đáng ghi lại: sau trận, tại khu vực dành cho cổ động viên đội khách, một nhóm nhỏ người hâm mộ Atlético vỗ tay cho Julián Álvarez — người vừa trải qua một thương vụ sang Barcelona không thành. Những tiếng vỗ tay ấy không nằm trong biên bản, nhưng nó cho thấy đội bóng này vẫn còn một nền tảng niềm tin phía sau.

Điểm lại và nhìn tiếp

Điều đáng theo dõi trong những vòng tới nằm ở hai đầu chiến tuyến.

Với Liverpool, câu hỏi là liệu họ có duy trì được nhịp pressing có chọn lọc này khi mật độ thi đấu dày lên, và liệu Barcola có biến tốc độ thành bàn thắng thay vì chỉ thành cơ hội. Bên cạnh đó, tuyên bố công khai của Mac Allister về việc từ chối gia hạn hợp đồng là một tín hiệu cần đặt cạnh màn trình diễn của anh. Một cầu thủ ghi bàn quyết định trong lúc chưa hài lòng với hợp đồng là chuyện phòng thay đồ, không phải chuyện bảng tỉ số.

Với Atlético, câu hỏi lớn hơn: Iraola sẽ hạ thấp khối đội khi đá sân khách, hay tiếp tục tin vào thứ bóng đá tham vọng đã làm nên tên tuổi của ông?

Còn ở Anfield đêm ấy, khi đèn tắt dần và khán đài trút ra ngoài cửa, tôi nghe rõ một điều quen thuộc. Ở tuổi tôi, người ta không đếm danh hiệu; người ta đếm những đêm mà cả thành phố cùng thức. Đôi khi cả một thành phố cùng thức chỉ vì một cú đặt bóng vào góc xa — và vì một đội bóng dám tham ở nơi người ta thường chỉ dám phòng ngự.